In de centrumstraten van Merksplas hangen deze dagen banners met het portret van de Poolse majoor Stanisław Jeziorny. Zijn kleinzoon Marcin bezocht deze week de gemeente op uitnodiging van de Werkgroep Herdenken en Verzoenen. Samen met hen volgde hij de sporen van zijn grootvader, die in 1944 meevocht voor de bevrijding van onze streek.
Jeziorny is de kleinzoon van Stanislaw Jeziorny. Die was majoor in het Poolse leger. ‘Kleine Stany’ (zoals hij genoemd werd) bezocht Merksplas regelmatig.
Van Frankrijk naar Engeland en terug
In 1940 deporteerden de Duitsers Stanislaw naar Frankrijk om er dwangarbeid te verrichten. Hij moest er de Franse kust mee helpen versterken. In 1944 deserteerde hij met een 300-tal andere Polen. Samen scheepten ze in bij Duinkerken richting Engeland. Daar kregen ze een snelcursus voor militairen.
Enkele dagen later was Stani al terug op Franse grond, in de 4de Compagnie onder leiding van kapitein Stanislaw Tkacz. Ze rukten op naar België. Via Westouter, Ieper, Tielt, Gent en Sint-Niklaas belandde hij in Stekene, waar zijn eenheid zware verliezen leed. Na Axel en Hulst voegden er zich 42 soldaten uit Engeland bij hun compagnie.
De strijd om Merksplas en omgeving
De compagnie verplaatste zich naar het Kempisch kanaal in Beerse, waar de Duitsers in de steenfabrieken en de bunkers een goede schuilplaats hadden om de Polen te bestoken. Velen sneuvelden. Doorheen de grachten langs de steenweg baanden de Polen zich een weg in de richting van Merksplas.
“Het moet een helse tocht geweest zijn. Toch was het toen nog niet gedaan. Via Baarle ging het verder naar Breda en Waalwijk. Ik wou op deze trip de plekken zien waar mijn grootvader ooit was. Met de Werkgroep brachten we een bezoek aan Sint-Jozef Beerse. We trokken er naar de bunkers op het terrein van de ijzerfabriek, waar ik een rondleiding kreeg.”
Een mirakel in Zondereigen
“We zijn ook naar Zondereigen geweest, naar het kapelletje van Gel. Dat heeft voor mijn grootvader altijd een grote betekenis gehad. Elke keer dat hij hier kwam, bezocht hij dat kapelletje. Op 1 oktober 1944 namen de Duitsers daar de Poolse troepen onder vuur. Stani’s beste kameraad stierf er in zijn armen en twee anderen werden levensgevaarlijk gewond. Dat Stani die aanval overleefde, weet hij aan een miraculeuze redding door Maria. Stani bezocht in zijn leven vele plekken op de wereld, maar Zondereigen had een speciale plaats in zijn hart.”
“Herdenken mag geen traditie worden”
“Ja, het waren emotionele dagen voor me. Die herdenkingen betekenen veel voor mij en mijn familie. Deze week ga ik nog naar Breda om een herdenking van generaal Stanisław Maczek mee te maken. Mijn grootvader kende Maczek.”
“Mijn grootvader wou altijd alleen naar deze streek terugkeren. Hij was sterk en kranig. Grootmoeder panikeerde soms als ze hem niet thuis vond, maar enkele dagen later kwam hij dan weer terug. Ik wil een boek schrijven over zijn leven en zijn herinneringen.”
“Meer mensen zouden moeten weten wie hij was. Ik wil met dat boek ook jongeren bereiken. Toen ik hier zondag op de begraafplaats stond, was ik alleen maar omringd door oude mannen. Nochtans mag de herinnering aan Stani’s leven en dat van zijn medestrijders niet enkel door traditie in ere gehouden worden. Nee, die herinnering moet levend blijven, anders is er voor hem geen toekomst meer.”
De speech die Marcin hield in Merksplas op de herdenking
Wij komen vandaag samen om de bevrijding van Merksplas te herdenken, en ook om hulde te brengen aan alle Poolse soldaten die hebben bijgedragen aan die vrijheid. Ik wil daarbij ook enkele woorden zeggen over mijn grootvader – Stanisław Jeziorny, soldaat van de 1ste Pantserdivisie van generaal Stanisław Maczek en van de 4de Compagnie Podhalejagers.
Mijn grootvader legde de hele strijdweg af van Falaise tot Wilhelmshaven, waarmee hij de goede naam van de Poolse soldaat hooghield. Samen met zijn kameraden bevrijdde hij Franse, Belgische en Nederlandse steden, en bracht hij de inwoners de zo verlangde vrijheid en hoop.
Merksplas had in zijn hart een bijzondere plaats. Hij hield veel van deze gemeente en keerde er graag naar terug. Met dankbaarheid herinnerde hij zich steeds de gastvrijheid en de vriendelijkheid die hij hier mocht ervaren. Hij bezocht ook andere plekken op Belgische bodem die verbonden waren met de moeilijke oorlogsjaren, in het bijzonder de kapel van Onze-Lieve-Vrouw in Zondereigen, waar hij tijdens de gevechten op wonderlijke wijze gespaard bleef.
Vandaag sta ik hier – als zijn kleinzoon – met grote trots. Na vele jaren kon ik naar Merksplas komen om onze familie te vertegenwoordigen, en ook de Association of the Families of the 1st Polish Armoured Division – Stowarzyszenie Rodzin 1 Dywizji Pancernej. Ik kom hier met de boodschap van mijn grootvader, die dit dorp zeer dierbaar was.
Uit het diepst van mijn hart wil ik mijn vriend, en vriend van onze familie, Herman Cooremans, bedanken voor de uitnodiging. Ik dank ook iedereen die ervoor gezorgd heeft dat deze plechtigheid en deze herdenking kunnen plaatsvinden.
Dankzij u blijft de herinnering aan de Poolse soldaten levend en zal die worden doorgegeven aan de volgende generaties.
Eer en glorie aan hun nagedachtenis!
Enkele foto’s van Marcin van de voorbije dagen
