‘Overbevolking gevangenissen: wordt het geen tijd om te luisteren naar de mensen die al jaren in het werkveld staan?’

‘Als het over gevangenissen gaat, lijkt het volk, net zoals bij de Romeinse circusspelen, het laatste woord te krijgen’, schrijft Serge Rooman. Hij brengt voor het dossier van de overbevolking de oude militaire wijsheid in herinnering: ‘reculer pour mieux sauter’.

Net voor het eindejaar slaakt Mathilde Steenbergen, de directrice-generaal van het gevangeniswezen, een noodkreet die geen interpretatie toelaat: “We trekken het niet meer!” Daarvoor hadden alle gevangenisdirecteurs in oktober een gezamenlijke actie gevoerd ter sensibilisering van de beleidsmakers. En nog daarvoor was er de noodkreet van dezelfde gevangenisdirecteurs in de vakantieperiode om erop te duiden dat de noodwet – zoals ze voorzien was – absoluut geen afdoend antwoord zou zijn op de situatie op het terrein.

Dat wat betreft 2025. Er werd gesmeekt om noodmaatregelen op korte termijn, maar er kwam nada, nul, niks.

Leger of politie?

Afgelopen week, ondertussen in 2026,  zegt de directrice-generaal dat de situatie nu echt  “onhoudbaar” is en ze licht dit alles nog maar eens een keer toe in Terzake. Een dag later lezen we in de krant dat de directrice-generaal een mogelijkheid naar voren schuift om de bewaking van de grondslapers door het leger of de politie te laten gebeuren.

En amper een dag later ziet de minister van Defensie, Theo Francken, daar misschien wel mogelijkheden in, ofschoon onze soldaten “daar niet voor opgeleid zijn”. En waar gaan die 600 grondslapers dan door het leger bewaakt worden? In die leegstaande kazernes die al maanden niet gevonden worden? Of is er nu plots wel geld om (beveiligde) nooddorpen te maken, of waren er al die maanden toch leegstaande panden?

Welke hersenkronkel is er eigenlijk werkzaam in de hoofden van deze regeringsploeg? Is dit de nawerking van corona of is het een ander, nieuw en nog onbekend virus dat voorlopig zijn wrede gevolgen op het terrein blijft uitbraken?

Botsing tussen beleid en werkvloer

Acht maanden lang vragen de gevangenisdirecteurs vanuit het terrein om dringende hulp. Jawel, de directeurs die altijd hebben klaargestaan om ongeveer alles op te vangen wat structureel in de gevangenissen misloopt. De directeurs die elke staking zonder minimale dienstverlening er gewoon bij nemen alsof het een normale toestand is, en alsof het normaal is dat politici dat ook maar laten begaan.

Over ongeveer elk ander beleidsthema (op migratie na) kan er op wetenschappelijke wijze en met kennis vanuit het werkveld bestuurd worden, maar voor de gevangenissen kan dat schijnbaar niet. Daar moet de emotie en de partijideologie heersen. Daar moet de  veronderstelde onderbuik van het volk – die standaard als hard en wraaklustig geïnterpreteerd wordt – zonder meer gevolgd worden.

Als het over gevangenissen gaat, lijkt het volk, net zoals bij de Romeinse circusspelen, het laatste woord te krijgen. De keizer bepaalt de richting van zijn duim al naargelang het enthousiasme of het boegeroep van het volk. Hoe extreem populistisch is dit eigenlijk?

Oproep tot politieke verantwoordelijkheid

Toch heel bizar dat deze regering dit niet doet als het over besparingen en begroting gaat. Hoe meer boegeroep over die thema’s, hoe rechter de duim omhoog gaat. Luister toch eens naar de mensen die er al jaren in staan, en toon moreel staatsmanschap.

Je krijgt deze crisis op korte termijn echt niet opgelost met oplossingen voor de middellange of zelfs lange termijn. Het zal, zoals dat reeds terecht meerdere keren is gebeurd, moeten gebeuren door een noodzakelijke vervroegde vrijlating van een contingent gedetineerden. Bij voorkeur door gratie, omdat we dan deze dossiers niet onnodig administratief moeten meesleuren.

Misschien moeten Theo Francken en MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez zich een keer laven aan een militaire wijsheid die de eeuwen getrotseerd heeft: reculer pour mieux sauter. Soms moet je noodgedwongen terrein opgeven om nadien terug te kunnen ademen en te doen wat je zou moeten doen. Je trouwe soldaten nodeloos de dood injagen doet geen rechtgeaarde generaal. Dat doen enkel dictators die zich onwrikbaar laten leiden door hun eigen waarheid die de werkelijkheid niet meer raakt, en die ze op de koop toe begrijpen als de wil van het volk zelf …

Dit opiniestuk verscheen eerder in Knack, het tijdschrift ‘voor mensen met een lenige geest. Want wie slim is, durft twijfelen.’