Dit stuk gaat over alcohol, de drank die onze geest verrijkt, die ons hemels euforisch, dieptriest of agressief maakt. Het is de befaamde drank die op geen enkel feest mankeert, de drank waarmee elk groot moment beklonken wordt, maar ook de drank waarmee levens geruïneerd raken, waardoor het verkeer onaanvaardbaar gevaarlijk wordt en tenslotte ook de drank die ons kortzichtig en kwetsend doet spreken.
Alcohol laat niemand koud. Je ontsnapt er niet aan. Wel of niet drinken heeft verstrekkende gevolgen in het menselijke samenzijn. Zij die het drinken worden gangbaar als normaal beschouwd. Zij baden in een warme golf van acceptatie. De drinkers doen wat schijnbaar iedereen doet: het drinken. Zij die zich onthouden worden gedetailleerd bevraagd naar hun beweegredenen alsof die interessanter zijn dan de beweegredenen van de drinkers.
Het “grote waarom ik niet drink” uitleggen, is een permanente opdracht, zo niet een last die de onthouders dragen. Een diepe empathie die veelal uitmondt in oprecht medelijden ontstaat wanneer iemand om medische redenen niet meer mag drinken. Het zal je als mens maar overkomen als je plots op droog gezet wordt. Bij sommigen klinkt het erger dan een kankerdiagnose. Ook zwangere vrouwen worden van overal ondersteund als ze zich in een daad van zelfopoffering voor het nieuwe leven 9 maanden onthouden. Over de mannen die gelijktijdig euforisch worden over de beschikbaarheid van een “Bobette” gaan we even zwijgen.
Dat vat samen wat we zien en voelen als er alcohol verschijnt. Wat de gezondheidswetenschap erover vertelt, is minder magisch. Het objectieve verhaal is een weinig geliefd verhaal dat we liever niet horen en dat we systematisch ontwijken. Het is het verhaal dat we bijna exclusief voorbehouden aan de mensen met een “echt” alcoholprobleem, aan mensen die het “nodig” hebben.
Wat zegt de wetenschap?
Wat zegt die gezondheidswetenschap nu over alcohol? Je vindt op de officiële websites van de overheid of organisaties die werken rond verslaving vrij makkelijk correcte informatie. De alcoholinfo van het Nederlandse Trimbosinstituut heeft het voordeel dat ze de effecten op korte termijn per aantal glazen alcohol beschrijft. Zo wordt het pas echt concreet voor je ogen als je de moeite neemt om het te lezen.
Drink je een beetje (1 tot 3 glazen) dan worden je hartslag en ademhaling sneller. Je krijgt het warm en je voelt minder pijn. Je kunt minder goed ruiken en proeven. Je ziet ook slechter, vooral in de ooghoeken: je krijgt tunnelvisie. Je krijgt trek en je moet vaker plassen.
Drink je meer alcohol (4 tot 7 glazen) dan verandert je stemming en je gedrag duidelijk. Je overschat jezelf sneller en je geheugen wordt slechter. Je ziet ook steeds minder goed.
Drink je nog meer (meer dan 7 glazen), dan heb je sneller veel gevoelens. Je gezicht wordt rood en dik en je pupillen worden groter. Je kunt misselijk worden en overgeven.
Drink je nog meer (meer dan 15 glazen), dan zie, ruik, proef en hoor je nog slechter. Je raakt in de war en afwezig, en er dringt nog maar weinig tot je door.
Drink je meer dan 20 glazen, dan is de kans groot dat je bewusteloos raakt. Uiteindelijk kan de alcohol je hersenen zo sterk verdoven dat je een hartstilstand kan krijgen, of je stopt met ademen. Je kunt dan in een coma raken en zelfs doodgaan.
Opgelopen schade
Hoewel de effecten van alcohol op korte termijn slechts in het aller slechtste geval fataal kunnen zijn, zijn de effecten op langere termijn ronduit nefast. Het vat zich samen tot het schadelijk aantasten van een groot aantal organen van het menselijke lichaam. Daarnaast is er het aangetoonde effect van alcohol op het ontwikkelen van verschillende soorten kankers. Echt hoopgevend is dat allemaal niet, maar het zijn niet meer dan de droge feiten. De effecten van alcohol op minderjarigen doen er nog een laatste en extra grote schep bovenop omdat ze onder meer de hersenontwikkeling onomkeerbaar kunnen beschadigen. Daar waar het jonge leven nog tot volle wasdom moet komen, dreigt het al onherroepelijk beschadigd te raken.
Onze zogenaamde bourgondische drang naar feest en drank die van hoog tot laag de samenleving doordesemt, krijgt hier rake klappen. Ook in de landelijke gemeentes moeten we durven kijken naar de pijnlijke feiten die over drankgebruik gaan. We kunnen niet ontkennen dat wij ook ons aandeel hebben in het in stand houden van de traditie. Soms lijkt het wel of we op onze lokale kermissen en festivals Breugel willen eren en hem duidelijk maken dat zijn geschilderde volksfeesten nog steeds verder leven. De getuigenis van de Spaanse Eliza die deze zomer 10 festivals in België heeft bijgewoond, sprak in dat opzicht toch boekdelen “Overal en altijd is er bier. En mensen drinken ook echt veel, al van ’s ochtends vroeg”.
Onze cultuur en tradities
Ook dichter bij huis in onze hoogsteigen Kempense heimat is 14 jaar en soms 16 jaar de leeftijd waarop het eerste pintje officieel geconsumeerd wordt. Het “mag” dan. En zoals de Amerikaanse vader zijn zoon zijn eerste wapen schenkt, is het aan de Kempenvader om zijn zoon het eerste bier te geven. We kunnen het allemaal weglachen, maar de feiten blijven wel wat ze zijn. Levens raken onnodig verknoeid en beschadigd door problematisch drankgebruik. En dat problematische is er niet van vandaag op morgen. Dat kent een trage en lange voorbereiding waarin drinken “genormaliseerd” en “geromantiseerd” wordt. Het eindigt dikwijls met een dagelijkse consumptie die even vanzelfsprekend is als ons dagelijks brood. Wijn en brood, zelfs de Heer zag destijds geen bezwaar.
Als ouders moeten we vooral onszelf bevragen en tegelijkertijd nadenken over wat we onze kinderen meegeven over drankgebruik. Dat we zelf ook drinken, zoals ik, hoeft geen argument te zijn om te zwijgen. We moeten minstens het schadelijke ervan durven bespreken.
Alcoholconsumptie is niet hetzelfde als ontbijten of sporten. Het blijft een activiteit met schadelijke gevolgen. Maar naast onze ouderrol is er ook de gemeente die actief jeugd- en sportverenigingen kan sensibiliseren rond alcoholgebruik. En ze kan ook meer dan enkel sensibiliseren. Ze kan er ook afspraken mee maken. Ze kan ook actief vragen dat jeugdevenementen extern worden gecontroleerd. Leeft men de wettelijke regels rond het verlenen van alcohol correct na? Doet men wat men zou moeten doen? Des te minder misbruik op jonge leeftijd, des gezonder onze jongeren morgen kunnen leven. Dat lijkt me na alles toch een gemeenschappelijk te onderschrijven doel voor ouders, jeugdverantwoordelijken en lokale politici.
Gelukkig is er te midden van al deze ernst nog de fotografie die op mysterieuze wijze erin slaagt om in het lelijke ook het schone te laten zien. We sluiten af met een reeks foto’s waar blikjes, flesjes en mensjes elkaar het ja-woord hebben gegeven.
