Hoe Paus Leo XIV het internationaal vertrouwen in de VS overeind probeert te houden
Dit weekend had ik een heel inspirerende ontmoeting met Robert Prevost, die de wereld sinds vorig jaar beter kent als paus Leo XIV.
Volgende week vrijdag zal het precies een jaar geleden zijn dat de man zijn ‘accepto’ uitsprak en officieel de rol als paus aanvaardde. In dat jaar wist hij al menigmaal indruk te maken op heel veel mensen, waaronder ook op mij. Dat ligt niet in het minst aan de manier waarop hij frontaal durft te botsen met zijn landgenoot, president Trump, en kritiek durft uiten op diens migratiebeleid.
What’s in a name
Dat paus Leo XIV in het bijzonder voor die naam koos, zegt al iets over de wortels van zijn persoonlijke engagement. Het is namelijk een rechtstreekse verwijzing naar één van zijn voorgangers, Leo XIII, die bekend is om zijn pauselijke encycliek Rerum Novarum. Hierin legde hij de fundamenten van de katholieke sociale leer en dus in feite ook van de christendemocratie. Door voor Leo XIV te kiezen, stelt onze huidige paus heel duidelijk dat het sociale verhaal opnieuw centraal staat in het Vaticaan. Laat dat nu net zijn waarin hij zo sterk verschilt met zijn Trump.
Al vóór zijn verkiezing deelde, toen nog kardinaal, Prevost op sociale media artikelen die kritisch waren over het immigratiebeleid en de retoriek van de Trump-regering. Als paus heeft hij die lijn alleen nog maar versterkt. Over de behandeling van migranten in de Verenigde Staten bijvoorbeeld zei hij onomwonden dat wie instemt met de “onmenselijke behandeling van immigranten” zich moeilijk pro-life kan noemen. Ook wanneer Trump dreigde om een hele beschaving te vernietigen, kwam er een veroordeling van de paus. Wat hem op zijn beurt een presidentiële tirade op Truth Social opleverde.
Een Amerikaan die zijn land de spiegel voorhoudt
Als eerste Amerikaans geboren paus in de geschiedenis heeft hij dan ook een unieke positie. Hij kent de Amerikaanse cultuur van binnenuit. Hij spreekt dezelfde taal, letterlijk en figuurlijk, waardoor zijn woorden zonder diplomatieke filters rechtstreeks bij het Amerikaanse publiek landen. Dat maakt hem, volgens analisten, een veel krachtigere stem dan zijn voorgangers wanneer het aankomt op het in vraag stellen van de Amerikaanse macht. Een paus uit Buenos Aires die de VS bekritiseert, kan worden weggezet als anti-Amerikaans. Een paus uit Chicago niet.
Deze aanvaringen tussen de politieke leider van de VS en de geestelijke leider van de katholieke kerk leggen zo het morele debat bloot dat vandaag zo hard woedt in de Verenigde Staten. Met aan de ene kant een president die probeert te intimideren en te kleineren. Zoals hij dat doet met iedereen die hem tegenspreekt. Aan de andere kant een paus die consequent, kalm en met een flinke portie morele helderheid blijft staan voor zijn overtuigingen. In die confrontatie is het niet de paus die er klein uitziet. Zou het niet net dat zijn dat zo knaagt bij Trump?
Duurzaamheid als morele opdracht
Zijn morele kompas werkt ook niet enkel reactief. Evenzeer zet deze paus zich in voor een andere, even urgente crisis. Voor hem zijn armoede en de teloorgang van ons klimaat twee zijden van dezelfde medaille. Het zijn altijd de meest kwetsbaren die het eerst en het hardst worden getroffen. Zo gaf hij tijdens de klimaatconferentie in Brazilië een menselijk gelaat aan de klimaatcrisis. Die overtuiging probeert hij ook met eigen initiatieven uit te dragen. Op de tiende verjaardag van paus Franciscus’ encycliek Laudato Si’ riep hij op om te stoppen met praten over het milieu en over te gaan tot een echte ecologische bekering. In ons persoonlijk leven en als samenleving. Het Vaticaan zelf werkt intussen aan een enorm zonnepark dat Vaticaanstad volledig moet voorzien van groene energie, met de ambitie om de eerste CO₂-neutrale staat ter wereld te worden. Woorden én daden.
Als Europarlementslid probeer ik dagelijks te vechten voor een versterking van eenieders sociale rechten, eerlijke arbeidsomstandigheden, de bescherming van werknemers tegen gevaarlijke stoffen en een duurzame toekomst. Ik voel me daarin dan ook enorm gesterkt, wetende dat een gezagdrager als de paus een persoonlijke missie ziet in diezelfde uitdagingen.
De paus maakte ook tijd voor onze delegatie aan Europese christendemocraten. Meer dan we van hem zouden mogen verwachten. Tijdens ons korte gesprek bevestigde de paus wat één van de vooraanstaande vrouwen uit zijn naaste kring eerder al zei over de nood aan een economie die vertrekt vanuit rentmeesterschap. En voorrang geeft aan ecologische gezondheid en het welzijn van de gemeenschap op lange termijn. Een boodschap die me uiteraard beviel.
Mensen verdienen beter. En ze verdienen leiders die dat durven zeggen. Paus Leo XIV is zo’n leider. Een paus die bruggen bouwt en de machtigen der aarde durft uit te dagen. Die de erfenis van zijn voorgangers Leo XIII en paus Franciscus samensmeedt tot een visie die zowel sociaal als ecologisch is. En begrijpt dat die twee niet zonder elkaar kunnen. Dat geeft hoop. En het sterkt ons in de overtuiging dat we aan de juiste weg timmeren.
