Met haar VR-film A Long Goodbye laat filmmaker Kate Voet kijkers letterlijk in het hoofd kruipen van een vrouw met dementie. De film oogst internationale erkenning. Zo won ze onder meer de Venice Achievement Prize samen met coregisseur en coscenarist Victor Maes op het Internationaal Filmfestival van Venetië, binnen de Venice Immersive Competitie eind augustus en de Golden Alexander-award op het Thessaloniki International Film Festival. Maar de film maakt vooral veel indruk op het publiek.
We praatten in de bib met Kate tijdens een tweede Koffiegesprek. Dat interview deden we weer voor een warm en aandachtig publiek.
Kate, die opgroeide in Merksplas, vertelt over het ontstaan van de film, haar verantwoordelijkheid als maker en hoe haar eigen achtergrond haar werk blijft beïnvloeden.
➽ Je groeide hier op in Merksplas, Kate.
Kate: “Inderdaad, mijn hele familie woont hier nog. Ik voel me heel erg verbonden met het dorp. In mijn leven heb ik op verschillende plekken gewoond: in Amsterdam, New York, Parijs …”
“Op mijn achttiende trok ik naar Amsterdam om er taal- en letterkunde te studeren. Ik kreeg er ook een tijd vakken binnen de studie theaterwetenschappen. In die opleiding belandde ik via een uitwisselingsproject in New York. Daar volgde ik filmvakken, en heb ik enkele kortfilms gemaakt. Terug in Brussel heb ik nog een tijd bedrijfskunde gestudeerd en werkte ik in het bedrijfsleven. Ik deed sales in de toerismesector. Tegelijk volgde ik als werkstudent de filmopleiding in Sint-Lucas.”
“Soms dacht ik dat ik nooit meer naar België zou terugkeren. Maar nu sta ik vaker stil bij de band met ’thuis’ en mijn familie. Of er hier plekken, mensen of momenten zijn die me de voorbije jaren beïnvloed hebben? Niet rechtstreeks, vermoed ik. Iedereen die scenario’s schrijft of ze in beeld brengt, raakt wel beïnvloed door de plek waar je vandaan komt. Door de landelijke omgeving hier heb ik vaak de schoonheid van de natuur ervaren. Ik denk dat dat ook mijn gevoel voor esthetiek aanscherpte. En dat speelt een grote rol in de films die ik maak.”
Zoeken naar een eigen weg
➽ Wanneer had je het gevoel dat dit het was wat je wilde doen?
Kate: “Je hebt filmmakers die op hun achtste al met een camera rondlopen om alles in hun leven in beeld te brengen. Zo liep het niet bij mij. Vroeger wilde ik schrijfster worden. Mijn docenten vonden dat ik daarvoor talent had. Het besef dat de filmwereld voor mij bestemd was, voelde ik toch pas echt in New York tijdens het maken van die kortfilms. Daarbij kwamen al mijn interesses – fotografie, podiumkunsten en schrijven – mooi samen. Ik had wel verschillende vrienden die in de filmindustrie werkten, maar ik denk dat ik daarvoor niet besefte dat ik van cinema mijn beroep kon maken, en zeker niet als vrouw. In die tijd had je immers weinig vrouwelijke rolmodellen die films regisseerden.”
Gedreven om te ondernemen
“Ik was ook altijd ondernemend. In Merksplas maakte ik als kind al stripverhalen die ik zelf tekende. Op mijn achtste had ik een “bedrijfje” in wenskaarten, zoals mijn oma (lacht). Die wenskaartjes bracht ik dan naar Paula Wens’ winkel. Ik had de indruk dat Paula ze dan verkocht, terwijl ze eigenlijk een afspraak had met mijn moeder om me dat te laten geloven. In mijn beleving was alles echt: mijn orderboekje stond vol.”
“Om films te maken, moet je ook ondernemer zijn. Om films te maken, komen er allerlei skills bij kijken: zakelijke (alleen al om de nodige financiering rond te krijgen), artistieke, maar ook op sociaal vlak: je stuurt soms een groep aan van 30 tot 100 mensen die op enkele jaren tijd iets maken dat je de wereld instuurt. Dat maakt het beroep zo boeiend.”
➽ Je maakte dus enkele kortfilms. Waarin schuilt voor jou de charme van die formule?
Kate: “Oh, daar schuilde niets intentioneels in. Het waren studentenwerkjes, gemaakt om een portfolio samen te stellen. Films maken kan je alleen maar leren door het te doen. Met die kortfilms maakte ik mijn visitekaartjes voor de filmindustrie. Zo kon ik mijn aanpak laten zien, welke stempel ik op mijn werk druk, welke stijl ik hanteer. Aan A Long Goodbye heb ik samen met mijn vriend Victor Maes zo’n vijf jaar gewerkt. Het was mijn eerste professionele project. Een film maken is een heel traag proces.” (lacht)
Uitstippelen van een strategie
➽ Je schreef je kortfilms zelf uit, je produceerde en je regisseerde ze. Flink wat werk. Waar ben je het beste in, denk je?
Kate: “A Long Goodbye heb ik wel niet zelf geproduceerd. De productie was in handen van Cassette for Timescapes, onze zakelijke partner. Die VR-film is een Belgische coproductie met wat andere landen: België, Frankrijk, Luxemburg, Nederland, inclusief steun van het mediafonds van de Europese Unie. Het duurde jaren om die samen op een lijn en de financiering rond te krijgen.”
“In tegenstelling tot Amerika heb je hier in België veel meer inspraak en ruimte bij het uitkiezen van je team, de componist, de acteurs … wat heel aangenaam is.“
“Het uitschrijven van het scenario was het moeilijkste aspect. Ook omdat het zo’n eenzaam proces is, al had ik dit keer gelukkig Victor als klankbord om te checken of onze ideeën werkten.”
Je draagt als filmmaker een grote verantwoordelijkheid als je sociaal relevante, gevoelige onderwerpen in een film probeert aan te snijden. Kate Voet
Respectvol aanpakken
“We deden veel research over dementie: we praatten met mantelzorgers, zorgverleners, een vrouw met dementie, professoren die het thema kennen … Je draagt als filmmaker een grote verantwoordelijkheid, vind ik, als je sociaal relevante, gevoelige onderwerpen zoals dementie in een film probeert aan te snijden. Dat moet respectvol gebeuren, maar ook realistisch.”
➽ Hoe kwam je eigenlijk bij dat onderwerp terecht?
Kate: “De grootvader van Victor leefde met dementie. Victor maakte dat van dichtbij mee. Vanuit die betrokkenheid zijn we vertrokken. Voor die thematiek gingen we op zoek naar het juiste medium. De VR-technologie was daarvoor ideaal: in een gewone film – die je beleeft vanop een afstand van het scherm – creëer je afstand tussen de kijker en de personages. Deze VR-film speelt in drie dimensies, en als kijker word je door de VR-bril op te zetten zelf het personage. In dit geval Ida, de vrouw die aan dementie lijdt.”
“Je kruipt in haar hoofd. Je vraagt je onmiddellijk af ‘Wie ben ik?’ en ‘Waar ben ik?’. Die verwarring sluit mooi aan bij de ervaringen van personen met dementie.”
Mensen hebben een rijke geschiedenis
“Wat we vooral willen meegeven met de film? Dat mensen – ook als ze met dementie leven – meer zijn dan alleen hun ziekte. Voor de mensen rondom is dementie zo overheersend en zichtbaar dat je vaak vergeet dat de persoon in kwestie een hele rijke levensgeschiedenis heeft gehad en nog altijd een rijke innerlijke wereld heeft. De film is eigenlijk een oproep om houvast te zoeken in die gedeelde herinneringen en de gedeelde affectie.”
Kate: “We hebben geprobeerd om dementie zo realistisch mogelijk te verbeelden. Het beluisteren van de cassetteopnames van haar echtgenoot wordt op een gegeven moment onmogelijk voor Ida, maar de opnames van Daniel om hun herinneringen te vereeuwigen, nadat hij er niet meer is, is een emotionele wens – geen rationele wens.”
“De keuze om met aquarelschilderingen te werken, was er al heel vroeg. We willen dat de kijker het gevoel heeft dat zij of hij in een schilderij rondwandelt, heel fragiel, waarin dingen verschijnen en verdwijnen. Als we levensechte beelden hadden gefilmd, zouden we de ervaring nooit zo interactief hebben kunnen maken. En de kijker zou ook de realiteit niet kunnen loslaten, terwijl dat juist een aspect van dementie is.”
En wat vindt het publiek ervan?
Heel wat mensen die rond de tafel zaten, hadden intussen de film meegemaakt: “Meestal kijk je naar de mens bij wie het misloopt. Nu ervaar je zelf wat er zich dan allemaal in je hoofd afspeelt. Dat is een totaal verschillende ervaring. En de animatie is subliem!”
Iemand anders: “Er zit zoveel vluchtigheid in. Je hebt geen greep meer op de dingen. Gelukkig heb je de stem van de mantelzorger, waar zoveel liefde in sluipt, die heel geruststellend werkt. Ik vond de ervaring heel ontroerend: het leek me vooral een ode aan de zorg en aan de liefde.”
Kate: “We hebben bewust gekozen voor een ervaring waarin mensen als het ware enigszins verdwalen, om zo de ervaring van dementie, maar ook de vergankelijkheid van het leven, invoelbaar te maken.”
Troost meemaken
➽ Wat doet die internationale erkenning met je, als maker en als mens?
Kate: “Wat overweldigend. De filmindustrie is in zekere zin een harde wereld. Maar die erkenning opent nu heel veel deuren; het maakt de dingen voortaan iets makkelijker. Het meest bijzondere vind ik evenwel de reactie van de kijkers. Hun ervaringen en verhalen doen me echt meer dan de prijs die we kregen. Je moet weten dat we tot nu toe vaak mensen begeleidden. We zagen dus achteraf ook wat de ervaring met hen deed. Veel mensen waren tot tranen toe bewogen toen ze hun bril afzetten. Een vrouw stortte zich in mijn armen en fluisterde ‘sorry’: dat soort ervaringen doet me veel meer. De film blijkt troost te bieden door hun ervaringen te erkennen.”
“En natuurlijk creëert de prijs veel aandacht, en dat helpt om de film op meer plaatsen te kunnen laten zien.”
➽ A Long Goodbye maakte je samen met je partner Victor Maes. Hoe werkte dat?
Kate: “Het was een heel zwaar project, maar het is ook bijzonder en verbindend om dit als geliefden samen te mogen doen. Op ons pad waren er meer moeilijkheden dan we hadden ingeschat. De film was vijf en een half jaar deel van ons leven. Je gaat ermee slapen en je staat ermee op. Alles daaromheen stond heel die tijd on hold. Enige afleiding was er eigenlijk niet. Maar het samenleven maakte het creatieve proces wel een stuk makkelijker. We hebben nooit ons werk onderling moeten verdelen – dat ging heel organisch.”
➽ In de VRT-reportage kan je zien hoe de film zich ontrolt. Wanneer krijgen mensen de kans om hem te gaan bekijken?
“Eigenlijk is A Long Goodbye nog maar net de wereld in. In België vind je hem binnenkort op verschillende plekken, waaronder eerst het Film Festival van Oostende. Nadien volgt nog een reeks vertoningen, die we helaas nog niet bekend mogen maken. Maar op termijn willen we de film ook in verschillende zorgcentra vertonen. Die kunnen de film vertonen in het kader van de opleiding van hun personeel of om ervaringen bespreekbaar te maken. Dat willen we uitrollen in ons land en in Nederland.”
➽ Waar droom je nog van als filmmaker?
Kate: “Dat ik films kan blijven maken. Het is geen makkelijke industrie. Voorlopig zijn we nog heel druk bezig met A Long Goodbye. Dat maakt het moeilijk om in een nieuw project te duiken. Maar er zijn al zaadjes geplant voor nieuwe dingen: ik ben twee langspeelfilms aan het uitschrijven. Ik hoop dat die projecten zo vlot zullen lopen als bij deze film, en liefst nog vlotter.” (lacht)
Durf groot te dromen
➽ Wat zou je zeggen tegen jonge mensen in Merksplas die met kunst of film bezig zijn?
Kate: “Durf groot te dromen. Zo hadden we nooit durven dromen dat de Nederlandse componist Joep Beving, wiens muziek Victor en ik enorm bewonderen, toe zou zeggen op een samenwerking. Als iets juist voelt, moet je durven. Het is belangrijk om superambitieus te zijn.”
“Maak ook werk van je zakelijke capaciteiten, zodat je je artistieke werk kan organiseren. Om je weg te vinden in de filmindustrie zijn die skills cruciaal om een duurzame carrière uit te bouwen.”
“Studeer bijvoorbeeld ook eerst iets anders, zodat je wat financiële stabiliteit hebt. Je ontwikkelt zo mogelijk ook levenservaring om verhalen te vertellen die het persoonlijke overstijgen, zodat je verbinding kan maken met het publiek.”
Meer weten?
- Op de website die gewijd is aan de film vind je heel veel info.
- Interesse om de film te vertonen? Laat het Kate even weten en vraag haar om meer informatie.
- De film heeft ook een Instagram-pagina
