Juan Luyten: De puzzel van de parochies herschikt
Steeds minder kerkgangers, steeds minder priesters: de katholieke kerk in onze regio verandert snel. Wat dat betekent voor Merksplas en Zondereigen, vroegen we aan adjunct-vicaris Juan Luyten.
Juan Luyten: “Het bisdom Antwerpen is verdeeld in twee regio’s: Antwerpen en de Kempen. De Kempense regio is dan weer onderverdeeld in vier dekenaten, genoemd naar de windstreken. Merksplas hoort bij het dekenaat Kempen Oost, samen met Dessel, Retie, Arendonk, Baarle-Hertog, Oud-Turnhout, Turnhout, Ravels, Vosselaar, Beerse, Lille en Kasterlee.”
Wie leidt zo’n dekenaat?
“Voor Kempen Oost zijn pater Emmanuel Tomfiah van de Spiritijnen (paters van de Congregatie van de Heilige Geest) en ikzelf samen verantwoordelijk. Ik combineer die taak met mijn werk bij het HIVSET in Turnhout. In het dekenaat hou ik me vooral met organisatorisch werk bezig.”
Van parochies naar pastorale eenheden
Tien jaar geleden begon het bisdom aan een grondig zelfonderzoek. Hoe ziet de toekomst van de parochies eruit, met steeds minder priesters en vrijwilligers?
Waarom was dat onderzoek nodig?
Juan: “Parochies hebben het steeds moeilijker om zelfstandig te blijven bestaan. Een zelfstandige parochie moet haar mensen kunnen begeleiden bij alle levensmomenten, van geboorte tot overlijden. Dat lukt steeds minder.”
Dat onderzoek leidde in 2015 tot een visienota. Daarin besliste het bisdom om parochies te bundelen in grotere gehelen: de pastorale eenheden. In onze regio waren dat:
- Clara van Assisi: Turnhout en Oud-Turnhout
- Zacheüs: Lille en Kasterlee
- Nicolaas van Poppel: Arendonk, Ravels en Baarle-Hertog
- Augustinus: Retie en Dessel
- Don Bosco: Vosselaar, Merksplas, Zondereigen en Beerse.
Minder kerkgangers, minder priesters
De situatie bleef de voorbije jaren verslechteren.
Wat merkt u het sterkst?
Juan: “Het kerkbezoek zakte drastisch. In sommige kerken kwamen nog amper twintig mensen naar de mis. Ook vrijwilligers vinden wordt steeds moeilijker. En het aantal priesters daalt sterk.”
Hoe wilt het dekenaat dat oplossen?
Juan: “Wij vinden dat er in elke pastorale eenheid minstens één kerk moet zijn waar een priester voorgaat in de eucharistie. Daarbij krijgen we steun van de Spiritijnse gemeenschap. Dat is een missieorde die sinds de 19de eeuw vooral in Afrika actief was. Vandaag komen veel Afrikaanse spiritijnen naar Europa, en in Weelde en Arendonk ondersteunen ze ons werk. Zij zijn letterlijk hierheen gezonden om ons te missioneren.”
Reorganisatie in 2026
Hoe ziet de toekomst eruit?
Juan: “In 2026 blijft er in ons dekenaat nog maar één priester in actieve dienst, naast de Spiritijnen. De pastoor van Merksplas wordt dan 75 en gaat met pensioen. Daarom reorganiseren we: van vijf pastorale eenheden gaan we naar vier. Merksplas en Vosselaar sluiten aan bij Clara van Assisi, samen met Turnhout en Oud-Turnhout.
En hoe zit het met de parochie van Zondereigen?
Juan: “Daar is het aantal gelovigen sterk verminderd. We weten ook dat veel mensen zich op Merksplas oriënteren. Het probleem is echter het Kerkenbeleidsplan. Zondereigen kreeg een B-statuut voor de kerk. Dat betekent dat er binnen deze bestuursperiode moet gekeken worden wat men met de kerk gaat doen. Als je die niet langer voor erediensten zou gebruiken, moet de parochie samengevoegd worden met een andere. En dat moet binnen de gemeentegrenzen. Toevallig ligt de kerk op het grondgebied van Baarle-Hertog. Daarom sluit Zondereigen aan bij de Pastorale Eenheid Nicolaas van Poppel (met Baarle, Arendonk en Ravels). We vermoeden dat men in Zondereigen op termijn enkel nog vieringen op hoogdagen zal houden.”
Wat verandert er concreet in Merksplas?
Juan: “Voor het parochiaal werk rond het kerkgebouw verandert er niets. Er is nog steeds een viering op zaterdag én op zondag. Na het pensioen van pastoor Gaston Belmans zullen de Spiritijnen de diensten overnemen. Voor Merksplas worden dat pater Moses Oguche en pater Samuel. Dat betekent dat er in Merksplas geen inwonende priester meer zal zijn. Wel is de algemene tendens dat er in de toekomst nog maar één wekelijkse viering zal zijn, bijvoorbeeld op zaterdag.”
Nieuwe gemeenschappen
Naast de herschikking ziet Juan Luyten ook nieuwe dynamieken.
Hoe bedoelt u dat?
Juan: “Je merkt dat er kleine, levende gemeenschappen ontstaan. Vaak met een multiculturele insteek, zoals in Sint-Pieter in Turnhout. Of je ziet jonge mensen die zich als zinzoekers aansluiten. In landelijke gebieden blijft het publiek wel verouderen.”
Open Avonden
De voorbije Open Avonden
De voorbije maanden werden er Open Avonden georganiseerd, waarop inwoners mee konden nadenken over de toekomst.
Wat hoorde u daar vooral?
Juan: “Mensen zijn meestal rationeel snel overtuigd dat er iets moet veranderen. Ze ervaarden zelf al de noodzaak om dingen anders aan te pakken. Tegen eind dit jaar moet duidelijk zijn hoe de nieuwe pastorale eenheden er precies zullen uitzien, zodat ze begin 2026 van start kunnen gaan.”
