Gisteravond trokken we naar De MARc/KT voor het theaterstuk De Kansendans. In het Facebookbericht van de gemeente stond dat er “voorafgaand een voorstelling van ontwikkelingsproject Solid Jovem was”. We wisten het niet onmiddellijk met elkaar te rijmen, maar de avond beloofde lang en donker te worden, en gedwee als we zijn, stonden we mooi om half acht in de zaal.

En we waren niet alleen: er waren mensen van De Oversteek, Merksplas Mondiaal, de Wereldwinkel, Femma … Samen met wat geïnteresseerden zaten we er met een zestigtal aanwezigen op de ver uit elkaar gezette stoelen (alsof we even weer in coronatijden zaten). Een behoorlijke opkomst, dus!

Van Merksplas naar Peru

Céline Drijkoningen startte haar presentatie. Ze werkt voor Solid, die projecten opzet in Peru, Kenia en India. Daarmee wil de organisatie jongeren, vrouwen en gezinnen helpen om een solide basis te leggen voor hun eigen toekomst. 

Solid bestaat sinds 2000, en begon oorspronkelijk als een project van Luc Verelst. Die besloot na een internationale carrière (die hem tot een van de rijkste Belgen maakte) in de vastgoedsector iets terug te doen voor de maatschappij. Aanvankelijk steunde Solid verschillende projecten in verschillende landen. In 2004 neemt de volgende generatie, dochter Lyn Verelst, Solid over. Wat later zet de organisatie een ontwikkelingsproject op in Ayacucho, Peru. (Waar? Bekijk het even op Google Maps). De bedoeling was om via lokale, duurzame en faire economie de plaatselijke bevolking een inkomen te bezorgen.

Solid koos voor landbouw en ondernemerschap als motor voor economische ontwikkeling.

Céline had het over hun aanpak: het lokale Solid-team heeft veel ervaring in het werken met boeren. De lokale bewoners ploeteren er in een dor en koud landschap. Een hard bestaan in lemen huisjes, waarbij al het werk hen in staat stelt om net te overleven. Jongeren hebben ook geen kansen om te slagen in het leven: de scholing is er slecht.

De mensen zien er geen toekomst: ze leven van zelfvoorzienende landbouw. Dat betekent dat ze allemaal hetzelfde product leveren, in een weinig hygiënische omgeving, en vaak van slechte kwaliteit. Een gemiddeld gezinsinkomen ligt tussen de 100 à 125 euro, wat te weinig is om er 3 voedzame maaltijden per dag mee te kunnen kopen.

Montefino: leren boeren op 3800 meter hoogte

Het Peruaanse project heet Jovem. Dat project wil jongeren tussen 18 en 35 inspireren. Solid zette er lokaal een modelboerderij op, waar de jongeren van het JOVEM-project al doende heel wat kunnen leren. Hoe ze met melkvee moeten omgaan, hoe ze cavia’s kunnen kweken (cavia’s zijn er een van de populairste bronnen van vlees), hoe ze kaas kunnen produceren, of compost kunnen maken. Maar ze krijgen er niet alleen de praktijk mee, maar ook economische kennis, persoonlijke ontwikkeling en duurzaamheid komen aan bod.

Montefino ligt op 3800 meter hoogte, net als veel gemeenschappen van de jongeren. Mensen geloven vaak niet dat je op die hoogte groenten, fruit of bloemen kunt telen. Maar op de stal en in de jongerenondernemingen bewijzen ze het tegendeel: rozen, aardbeien, paprika’s … van de beste kwaliteit komen op het menu!

En die jongerenondernemingen zijn ook nog eens economisch rendabel. Door de hoogte maken ze organische producten, met zuiver water, en dat appreciëren mensen wel. De vraag is vaak groter dan het aanbod. Door de kennis van het begeleidend team en de jongeren zelf zijn er ook minder ziektes bij gewassen of dieren. 

Jongeren die verandering brengen

Zo kunnen jongeren met hun onderneming vaak evenveel verdienen als hun ouders, zonder alle noeste arbeid en met tijd over om verder te studeren. Veel van de ondernemingen worden hierdoor familieondernemingen, die jaar na jaar groeien. 

Céline vertelt over Lily, die hierboven naast de koe staat. Ze leerde melk omzetten in yoghurt, die ze verkoopt aan voorbijtrekkende vrachtwagenchauffeurs. Of over Sonia, een alleenstaande moeder van drie kinderen, die met de steun van het Solid-team een fantastische tuin uitbouwde.

Of over de aardappelteelt: vroeger kweekte men in Peru meer dan honderd soorten, maar de laatste decennia alleen nog de gele standaardaardappel. Bij Montefino ligt er ook een testveld om die oude soorten terug te kweken. En met succes. Zo leveren ze aardappels aan voor exotische chips.

Céline bracht een succesverhaal. “Je moet ervan uitgaan dat elke jongere gemiddeld 5 andere personen uit zijn gezin of de buurt beïnvloedt. Met een groep van 150 jongeren bereiken we dus indirect 750 mensen. De positieve verandering heeft een inspirerend effect op de gemeenschap. Dat leidt tot meer participatie. En de gezinnen eten beter en gezonder!”

Merksplas als partner in ontwikkeling

Solid Jovem is één van de projecten die de gemeente de voorbije jaren ondersteunde. Merksplas kent immers elk jaar voor 22.500 euro subsidies toe aan ontwikkelingshulpinitiatieven die een link met Merksplas hebben. De voorbije jaren stortte Merksplas zo telkens een 2.500 euro voor Solid.

“En daar zijn goede dingen mee gebeurd”, zei Céline. “Zo kochten we in 2020 daarmee laptops en modems aan voor langeafstandsonderwijs. In 2021 maakten we een serre om zaailingen van inheemse boomsoorten op te kweken. Herinner je het landschap op de foto hierboven: die zaailingen moeten voor herbebossing zorgen en dat moet het lokale ecosysteem herstellen. Intussen planten we jaarlijks zo’n drieduizend inheemse bomen. Dat willen we nog opschalen.”

“In 2022 financierden we daarmee ook een zonnepomp om duurzaam water op te pompen, zodat het irrigeren van de gewassen milieuvriendelijk en efficiënt verloopt. In ’23 bouwden we het Huis van de Energie, waarin jongeren zich kunnen ontspannen, bijleren of zich amuseren. En in ’24 kochten we een compostverwerker aan. Die was nodig om van organisch afval natuurlijke mest te maken.”

Jan Sysmans en Montefino

Jan uit Merksplas is al jarenlang een geëngageerde vrijwilliger bij Solid. Sinds 2014 ondersteunt hij met zijn expertise ook de kaasproductie op Montefino. Hij geeft er technisch advies, volgt alles mee op en analyseert de resultaten. De kazen van Montefino zijn daardoor ook prijswinnaars in Peru. En hij dient ook elk jaar het Peruaanse project in voor de gemeentelijke subsidie. Céline overlaadde hem met complimenten.

De Kansendans

Eind 2021 schreven ervaringsdeskundige Caro Bridts en Lieven De Pril (van Welzijnsschakels vzw) het boek De Kansendans. Het vertelt het aangrijpende en waargebeurde levensverhaal van Caro, die opgroeide in generatiearmoede.

Dat boek werd de basis voor het stuk dat Stefanie Moens brengt in een confronterende monoloog. De voorstelling toert al van eind 2022 door Vlaanderen.

Nu stond Stefanie in Merksplas. Gedreven.

Stefanie (in Kerk&Leven): “Het is soms moeilijk vast te stellen dat een deel van de samenleving helemaal niet bezig is met de zoektocht naar een betere wereld voor iedereen, maar dat mag ons niet tegenhouden om het zelf te blijven proberen. Dankzij een stuk zoals De Kansendans kun je, als het lukt, getuige zijn van een ontploffing van positiviteit en van mensen die plots gebeten zijn om iets te veranderen. Daar doe ik het voor.”

Een verhaal van vallen en buitensluiting

De kansendans is geënt op de stoelendans: het is een maatschappelijk spel, waarbij er veel mensen uit de boot vallen. En eenmaal uit de boot, blijf je uit de boot. Caro’s verhaal is een pijnlijke aaneenschakeling van gebeurtenissen: kindermishandeling, ouders die geen aandacht besteden aan kinderen, ouders die scheiden, gepest worden, genegeerd worden, een plaatsing, ouders die haar weer opeisen, liefde verwarren met seks, trouwen om te vluchten, belanden in de psychiatrie … en telkens buitengesloten worden. Niet gehoord worden.

Verontwaardiging …

Stefanie schreeuwt haar verontwaardiging uit over de maatschappij die armoede en ongelijkheid niet oplost. De kansendans hoeft geen afvallingsdans te zijn, als mensen andere mensen op hun schoot toelaten.

… en machteloosheid

Na een tijdje begint het wat te wringen: armoede én generatiearmoede zouden inderdaad niet mogen bestaan. Maar gaandeweg kijk je naar een slechte weekendfilm waarin alle pijnlijke, traumatische thema’s worden afgevinkt, en word je wat immuun voor het onrecht. Je verwacht ook nog dat je als toeschouwer een reddingsboei krijgt: dat je wat dingen krijgt aangereikt die je kan doen om alle leed op te lossen.

Verontwaardiging is dan niet genoeg. Dan heb je een ander beleid nodig. Dan moet je daarvoor kiezen én stemmen.

Rare avond

Het was een avond met twee verhalen, en met wat goede wil met één rode draad: kansen maken verschil. Of dat nu gebeurt op 3800 meter hoogte in Peru of in een Vlaamse zaal, telkens gaat het om mensen die niet opgeven. Want kansen ontstaan pas als iemand ze gunt — en een ander ze grijpt.