Afvalmaffia en milieucriminaliteit: ver van mijn bed?

Op 18 november haalde Merksplas het nationaal nieuws en dit keer ging het niet over het nijpende personeels- en plaatsgebrek in de gevangenis. Journalisten en cameraploegen trokken naar den boerenbuiten. De civiele bescherming deed toen opgravingen in de Bosstraat in opdracht van de Antwerpse federale politie.

Bij de opgravingen werden industriële zouten aangetroffen en ook bouwafval van afgebroken stallen in Nederland. De kans is groot dat dit bouwpuin asbest bevat.

Onze burgemeester werd uiteraard onmiddellijk gecontacteerd en op de hoogte gebracht. Op de website van VRT.nws vinden we zijn eerste reactie terug: “Er worden nog stalen genomen om te zien of het gevaarlijk is voor de volksgezondheid en de omgeving. En op basis van de resultaten zullen wij ook bestuurlijke maatregelen moeten nemen, zoals de grond saneren, om die afvalproducten te verwijderen.”

Zout in het grondwater

Ondertussen zijn de eerste resultaten van de stalen bekend. Experten trekken nu al aan de alarmbel. De industriële zouten sijpelen door in het grondwater en dat heeft ernstige gevolgen, zowel voor de omgeving als voor onze gezondheid. Een verder doorsijpelen van de zouten in het grondwater brengt een volledig ecosysteem in gevaar. Concreet: alle levende organismen in het gebied met het vervuilde grondwater zijn in gevaar: alle grassen, alle planten, alle dieren, alle teelten die er gewonnen worden. En via de dieren en de teelten komt de vervuiling ook bij ons, de mens, terecht.

Kop in het zand?

Onze burgemeester is hier ook van op de hoogte gebracht. Als we Joris Van der Aa – misdaadjournalist voor Gazet van Antwerpen – mogen geloven, vindt hij het echter nog niet nodig om in te grijpen:

“Volgens de experten moet het zout zo snel mogelijk afgegraven en overgebracht worden naar een niet-waterdoorlatende installatie. […] De bevoegde burgemeester werd ingelicht over die alarmerende situatie, maar kennelijk vindt de burgervader van Merksplas het niet nodig om in te grijpen. Zolang het zout de nabijgelegen waterloop de Mark niet heeft bereikt, is er volgens de burgemeester niks aan de hand. Terwijl afvalcriminelen een ecocide plegen in de Kempen, steken de plaatselijke burgemeesters hun kop in het zand.” Citaat uit: Van der Aa, J. (6 dec. 2025). Wat de afvalmaffia in de Kempen aanricht, kan een ecocide genoemd worden. Gazet van Antwerpen (achter de betaalmuur).

Te hoge onkosten?

Merksplas heeft zich ondertussen burgerlijke partij gesteld in heel deze zaak. In eerste instantie draait de gemeente op voor de kosten van de sanering. En dat gaat ons een pak geld kosten! Dit geld kan bij een veroordeling teruggevorderd worden van de schuldige. Daar gaan natuurlijk vele jaren overheen. En wat als de betrokkenen financieel niet in de mogelijkheid zijn om terug te betalen?

Weegt enkel de financiële kost door in het besluit van de burgemeester? Of maken we ons gewoon te druk? Hebben we echt maar pas iets te vrezen wanneer het vervuilde grondwater in de Mark terechtkomt? Zo’n vaart zal het voor de volksgezondheid toch niet lopen, of wel?! De vervuiling sijpelt lokaal, vlakbij het bedrijf van de betrokken crimineel, in de grond. Daar worden geen groenten gekweekt, daar wordt geen maïs geteeld voor de dieren die ons melk geven en wiens vlees we eten.

Ver van mijn bed?

Maar is het echt zo’n ver-van-mijn-bedverhaal? Tussen het vervuilde perceel en de Mark liggen nog andere percelen grond. Grondwater zoekt altijd en overal zijn weg. En die weg volgt geen perceelsgrenzen.

Als we uitgaan van een onmiddellijke impact op de leefomgeving, dan zou ik alvast niet de landbouwer willen zijn die percelen grond bewerkt gelegen tussen het vervuilde perceel en de Mark. Wat als die landbouwer zijn grond moet saneren? Wie moet er dan voor die extra kosten opdraaien? Ook de vervuiler of de gemeente omdat ze nagelaten heeft snel in te grijpen?

Eens het vervuilde grondwater in de Mark terechtkomt, zijn de gevolgen niet meer te overzien. Dan worden bijna al onze landbouwers geraakt. Ook de landbouwers die helemaal aan de andere kant van Merksplas hun gronden hebben liggen. En via hen worden ook wij, de burgers, geraakt die graag lokaal kopen bij onze beenhouwers en bioboeren.

Koop lokaal!

Zo redenerend staat de beslissing om nog niet in te grijpen ook in schril contrast met de promotie vanuit de gemeente voor de actie Liever Lokaal. Vers van bij de boer! En het klopt: groenten die vers van het veld aangekocht kunnen worden, zijn gewoon lekkerder. Vers geslacht en verwerkt vlees is malser en sappiger. En de rijstpap is eens zo lekker als je ze maakt met verse melk.

Tot die groenten en melk aangetast zijn door industriële zouten. Tot die industriële zouten via de maïs in het vlees van de varkens en koeien terechtkomen. Dan komen we in een gelijkaardig verhaal terecht als het PFAS-gedoe in Zwijndrecht, zij het kleinschaliger. Dat probleem startte immers ook met bodem- en watervervuiling.